نشریه علمی شهر ایمن

نشریه علمی شهر ایمن

چالشهای تضمین امنیت سایبری در نظام حقوقی ایران و عراق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا حقوق عمومی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ، ایران
2 استاد گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ، ایران
3 استادیار گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد ، ایران
چکیده
در سال‌های اخیر، با پیشرفت‌های چشمگیر در فناوری‌های دیجیتال و افزایش وابستگی به فضای مجازی، چالش‌های جدیدی در زمینه تضمین امنیت سایبری در کشورها به وجود آمد. نظام‌های حقوقی ایران و عراق نیز در مواجهه با تهدیدات سایبری با مشکلات عدیده‌ای روبه‌رو بودند. در هر دو کشور، فقدان چارچوب قانونی جامع و مناسب برای مقابله با حملات سایبری به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین چالش‌ها مطرح بود. در ایران، علی‌رغم تصویب قانون جرایم رایانه‌ای ، این کشور همچنان با کمبود چارچوب قانونی جامع برای مقابله با تهدیدات سایبری پیچیده و پیشرفته مواجه بود. بسیاری از ابعاد امنیت سایبری، از جمله محافظت از داده‌های شخصی، مقابله با حملات سایبری بین‌المللی و همچنین واکنش سریع به بحران‌های سایبری به‌طور مؤثر در نظام حقوقی ایران پیش‌بینی نشده بود. در عراق نیز، به دلیل بحران‌های سیاسی و اقتصادی و ناتوانی در ساختارهای زیرساختی، تلاش‌های این کشور در جهت ایجاد یک سیستم امنیتی سایبری یکپارچه و مؤثر به موفقیت چشمگیری نرسید. بهعلاوه ، نبود هماهنگی میان دستگاه‌های دولتی و عدم همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، باعث شد که عراق در برابر تهدیدات سایبری جهانی و منطقه‌ای آسیب‌پذیر باقی بماند. روش پژوهش توصیفی تحلیلی، می باشد. نتایج حاصل از این پژوهش حاکی از آن است که ایجاد همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای در حوزه امنیت سایبری، به‌عنوان راهکارهای مؤثر برای بهبود وضعیت امنیت سایبری در این دو کشور پیشنهاد می شود. در صورتی که ایران و عراق به اصلاحات حقوقی و تقویت زیرساخت‌های امنیت سایبری توجه بیشتری داشته باشند، قادر خواهند بود تا با تهدیدات سایبری به‌طور مؤثری مقابله کنند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Challenges of Ensuring Cybersecurity in the Legal Systems of Iran and Iraq

نویسندگان English

glrn khalilhasan 1
Masoud Raei 2
Alireza Ansari Mahyari 3
1 PhD student in Public Law, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
2 Professor, Department of Law, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, Najafabad Branch, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
چکیده English

Introduction
Cybersecurity, as one of the most important issues in today's digital world, refers to a set of measures, technologies, and processes that aim to protect information systems, networks, and data from cyber threats and unauthorized access. Given the rapid growth of information and communication technologies and the increase in cyber threats, cybersecurity has become one of the major challenges in various countries, especially Iran and Iraq. This study examines the challenges of ensuring cybersecurity in the legal systems of these two countries, and its findings have shown the existing shortcomings and issues.
 
Methodology
The method of conducting this research is descriptive-analytical. In this study, special attention has been paid to the formulation and effectiveness of existing laws, regulatory structure, and public education. Accurate recognition of the challenges and weaknesses of this area can help clarify the legal and executive needs to improve the current situation.
 
Results and discussion
According to the results of this study, the first major challenge was the lack of a comprehensive and effective legal framework to combat cyber threats. Although a computer crime law was passed in Iran, this law failed to cover all new threats such as advanced cyber attacks. On the other hand, Iraq was unable to formulate appropriate laws in this field due to political and economic crises, which has jeopardized cybersecurity in this country. The second challenge was the lack of internal coordination and cooperation among government and private institutions. In Iran, the multiplicity of relevant institutions and their overlapping duties have caused delays in responding to cyber threats. In Iraq, structural weaknesses and lack of resources have prevented effective cooperation and led to further problems in cybersecurity. In addition, the findings showed that external cyber threats exist as a serious challenge in both countries. Iran faces cyber attacks from malicious groups and international competitors, and Iraq is under constant threats due to the presence of terrorist groups. Other key challenges include weak technical infrastructure and a lack of skilled cybersecurity personnel. Both countries need specialized training in this area to increase their capabilities against cyber threats.
Conclusion
The present study showed that cybersecurity challenges in the legal systems of Iran and Iraq significantly affect the performance and response of these countries to cyber threats. Legal shortcomings, lack of coordination between different institutions, and lack of resources and technical infrastructure have always been serious obstacles in this direction. According to the findings, it seems that fundamental reforms in legal frameworks and strengthening international and regional cooperation are necessary to effectively confront cyber threats. At the same time, implementing specialized training programs and investing in cybersecurity infrastructure are of particular importance as key strategies to increase capabilities and improve responsiveness to cyber attacks. Finally, this study emphasizes the need to create an integrated and coordinated approach to strengthen cybersecurity in both countries, so that effective and constructive measures can be taken against persistent and growing global threats. Overall, paying attention to national and international needs in the field of cybersecurity can help maintain the integrity of data and critical infrastructure in Iran and Iraq.
Keywords: Cyber ​​Threats, Cyber Crimes, Ensuring Cybersecurity, Iranian law, Iraqi law.
Funding
There is no funding support.
 
AuthorsContribution
Authors contributed equally to the conceptualization and writing of the article. All of the authors approved thecontent of the manuscript and agreed on all aspects of the work declaration of competing interest none.
 
Conflict of Interest
Authors declared no conflict of interest.
 
Acknowledgments
 We are grateful to all the scientific consultants of this paper.

کلیدواژه‌ها English

Cybersecurity
Cybercrimes
Ensuring Cybersecurity
Iranian Law
Iraqi Law
  1. منابع فارسی:

    1. اختری، محمد؛ کرامتی، محمدعلی؛ و امین موسوی، سید عبدالله. (1402). ارائه مدل مفهومی بلوغ امنیت سایبری برای زیرساخت های حیاتی کشور. آینده پژوهی دفاعی، 08(29): 101- 134.
    2. اصلانی، حمیدرضا. (1398). حقوق فناوری ارتباطات. تهران: انتشارات میزان.
    3. افشار، احمد؛ ترمه چی، عاطفه؛ گلشن، عارفه؛ آقائییان، آزاده؛  و شهریاری، حمیدرضا. (1393). مروری بر امنیت سایبری سیستم های کنترل صنعتی. مجله کنترل،(08)01: 31-45.
    4. انوشا، سهیل؛ نیکجو، مهنوش؛ روح اله کولیوند. (1400). استراتژی امنیت سایبری. سومین همایش ملی تحقیقات میان رشته ای  علوم مهندسی و مدیریت، تهران، 01-36.
    5. انصاری مهیاری، علیرضا؛ محمودی، هادی. (1401). بررسی راه کارهای تقلیل حملات سایبری از منظر حقوق بین الملل بشردوستانه. فصلنامه مطالعات حقوقی فضای مجازی،(01) 03: 18-36.
    6. انصاری مهیاری، علیرضا؛ حسینی، زهرا سادات؛ و رادمان، احمد.  (1403). بررسی جایگاه فضای دیپ وب و دارک وب در حقوق بین الملل. فصلنامه مطالعات حقوقی فضای مجازی،(02)03: 41-53.
    7. العتابی،(1401). جرم شریک در جرایم سایبری در حقوق عراق و مصر. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق کیفری، استاد راهنما: عادل ساریخانی، دانشگاه قم.
    8. باقری، مسعود؛ موحدی صفت، محمدرضا؛ دوستی مطلق، نصب الله؛ عباس، علی. (1403). ارائه الگوی ساختار حاکمیتی امنیت سایبری عراق. فصلنامه علمی مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی،(08) 30: 141-187.
    9. برقعی، سید مهدی. (1393). مروری بر امنیت سایبری؛ درس هایی برای جمهوری اسلامی ایران. مطالعات انقلاب اسلامی، 11(38): 30-54.
    10. برزگر کلاته، علیرضا. (1396). جرایم علیه حریم خصوصی شهروندان در فضای سایبری. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا، استاد راهنما: علی مزیدی شرف اباد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد.
    11. بلوردی، طیبه؛ طیاری‏پوراحمدی، مطهره. (1401). اقدامات دولت در ایجاد امنیت سایبری. دستاوردهای نوین در حقوق عمومی 01(04): 76 - 64.
    12. پروانه، امیرحسین. (1401).  شناسایی چالش‌های رسیدگی به تروریسم سایبری در حوزه قضایی. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا، استاد راهنما: حسام قبانچی، دانشگاه فردوسی مشهد.
    13. رضایی، فرامرز. (1402). جایگاه و مسئولیت سازمان پدافند غیرعامل در تأمین امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق عمومی، استاد راهنما: صمد قائم پناه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ملارد.
    14. سلگی جالینوسی، احمد؛ ابراهیمی، شهروز؛ و قنواتی، طیبه. (1392). جایگاه فضای سایبر و تهدیدهای سایبری در استراتژی امنیت ملی ایالات متحده آمریکا. فصلنامه دانش سیاسی و بین الملل، (02)01: 14-36.
    15. حسینی، زهرا سادات؛ انصاری مهیاری، علیرضا. (1402). کنترل فضای مجازی در راستای حفظ حق بر سلامت اشخاص. فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، 56: 71-87.
    16. حسینی‏امینی، حسن؛ محسن‏زادگان، امیر. (1393). فضای سایبر، قدرت هوشمند با رویکرد پدافند غیر عامل. مجموعه مقالات همایش ملی پدافند غیر عامل و علوم انسانی، 531- 558.
    17. خلیلی پوررکن‏آبادی، علی؛  نورعلی وند، یاسر. (1391). تهدیدات سایبری و تأثیر آن بر امنیت ملی. فصلنامه مطالعات راهبردی، 15: 169-178.
    18. زابلی زاده، اردشیر؛ وهاب پور، پیمان. (1397). قدرت بازدارندگی در فضای سایبر. فصلنامه رسانه و فرهنگ، 1: 14-36.
    19. سلگی، رضا؛ خداوردی، حسن؛ و پوستینچی، زهره. (1400). چالشهای نوین امنیتی دولت ملت در فضای سایبر با تاکید بر جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی (مقاله علمی پژوهشی)جامعه شناسی سیاسی ایران، 04: 326-350.
    20. شیرنسبیان، شهره بانو. (1401). سیاست جنایی ایران در عرصه مبارزه با جرایم ضد امنیت ملی در فضای سایبری باتاکید بررویکرد پیشگیرانه دراین جرایم. استاد راهنما غلامرضا عبدلی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق کیفری، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد شاهرود.
    21. شایان، علی. (1394). مجموعه مقاله های همایش بررسی جنبه های حقوقی ارتباطات. تهران: انتشارات سلسبیل.
      1. صادقی، تاج محمد؛ رئیسی، لیلا؛ انصاری مهیاری، علیرضا. (1403). راهبرد سازمانهای بین المللی و منطقهای در مواجهه با حملات سایبری. فصلنامه علمی حقوقی فضای مجازی، (03)11: 50-65.
      2. صانعی، علی. (1398). امنیت سایبری در آمریکا، ساختارها و روندها. سیاست خارجی، 33(129): 191 - 228.
      3. طهماسبی، جواد؛ شاهمرادی، خیرالله. (1397). چالش ها و خلأهای موجود در فرایند رسیدگی به جرایم سایبری. مجله حقوقی دادگستری، 104: 63-89.
      4. عباسی، محمدعابد؛ لطفی، مرتضی. (1391). فضای سایبری و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. دانش انتظامی سمنان، 02(05): 23-48.
      5. غفاری مهرجردی، غفار. (1402). تضمین امنیت سایبری از مجرای هنجارهای سخت و نرم حقوق بین الملل. استاد راهنما: پوریا عسکری. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق کیفری، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
      6. فرشاسعید، پرویز؛ جلالی، محمود؛ و گودرزی، مهناز. (1401). ضرورت همکاری دولت ها در تقویت امنیت سایبری. مطالعات بین المللی، 19(74): 163 - 178.
      7. فرانکلین، کرامر؛ استار، استیوارت؛ و  ونتز، لری. (1394). قدرت سایبری و امنیت ملی. ترجمه: معاونت پژوهش و تولید علم، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشکده اطلاعات.
      8. فضلی‏نژاد، مینو. (1402). بررسی چالشهای حقوقی و امنیت اجتماعی در فضای سایبر. چهارمین کنفرانس ملی پدافند سایبری، 01-25.
      9. قاسمی، علی. (1391). حملات سایبری و حقوق بین الملل. مجله حقوقی دادگستری، 78: 110-125.
      10. کاویانی، حسن؛ میرسپاسی، حسن. (1400). طراحی مدل قابلیت های سازمانی در حوزه امنیت سایبری. مطالعات راهبردی بسیج، 25(92): 121 - 151.
      11. کتانچی، الناز؛ پورقهرمانی، بابک. (1401). چالش های امنیت سایبری در کشورهای «آسه آن». مطالعات بین المللی، 18(69): 139 - 156.
      12. کریمی قهرودی، محمدرضا؛ محمدی، حافظ؛ و سعادتمند، امیر مسعود. (1401). ارائه مدلی برای ارزیابی امنیت سایبری جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی امنیت ملی، 12(45)، 69-100.
      13. گوئو، چن بائو(1392). رسانه سلطه، سلطه رسانه. ترجمه فری ده پیشوایی، تهران: کتاب نشر.
      14. متقی، افشین؛ زادگان، امیرحسین؛ امینی، حسن. (1392). فضای سایبر، ژئوپلیتیک و قدرت هوشمند از منظر پدافند غیرعامل. تهران: سازمان انتشارات جهاد دانشگاهی.
      15. مجتبی زاده، نیما. (1400). بررسی چالش های امنیتی در فضای سایبری. فصلنامه تخصصی آرمان پردازش، 02: 01-10.
      16. محمودزاده، ابراهیم؛ اسماعیلی، کیوان. (1397). الگوی راهبردی صیانت امنیتی فضای سایبر نیروهای مسلح. فصلنامۀ امنیت ملی، 08(30): 61-80.
      17. مرادی، صادق؛ شکرچی زاده، محسن؛ نقش، امیررضا؛ و  مسعود، غلامحسین. (1401). تهدیدات و جرایم سایبری علیه امنیت و چالش های پیش رو. فقه جزای تطبیقی، 01: 47-70.
      18. مرندی، فرنوش. (1399). نقش سازمان های غیردولتی در تأمین امنیت سایبری در حقوق بین الملل. استاد راهنما: آرامش شهبازی، استاد مشاور: همایون حبیبی، رشته رشته حقوق بین الملل عمومی، پایان نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
      19. ملکوتی، رسول؛ خلیل زاده، مونا. (1400). راهکار حقوقی تأمین امنیت سایبری. مجله رسانه، (01) 126: 69-97.
      20. ملک، هادی. (1402). تامین امنیت سایبری در ایران: چالشها و راهکارها. چهارمین کنفرانس ملی پدافند سایبری. ایران: تهران، 01-20.
      21. نعمتی، نبی اله؛ صادقی نشاط، امیر. (1396). بررسی مسئولیت مدنی ناشی از نقض داده در تهدیدات سایبری، فصلنامه پژوهش های حفاظتی-امنیتی دانشگاه امام حسین، 23: 147-169.

       

      منابع عربی:

      1. الجصانی، امین عباس عبدالرضا. (1401). استراتژی عراق و امارات برای امنیت الکترونیکی (مطالعه تطبیقی). استاد راهنما: محمد هادی معینی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
      2. الزبیدی، فوزی حسن. (2017). مبادیء تقییم البیئة الاستراتیجیة للدولة مرجع علمی لتخطیط سیاسات الامن القومی. بیروت: الدار العربیة للعلوم ناشرون.
      3. الشوابکه، محمد امین. (2011).  جرائم الحاسوب والانترنت، ط4، عمان، الأردن: دار الثقافة للنشر.
      4. الشمری، مصطفی إبراهیم سلمان. (2021). الامن السیبرانی واثره فی الامن الوطنی العراقی. مجلة العلوم القانونیة والسیاسیة، جامعة دیالی، 10(01): 214-236.
      5. الفرمان، محمود احمد. (2017). الجرائم الالکترونیة. عمان، الأردن: دار وائل للطباعة.
      6. المشد، احمد. (2017).  القرصنة الالکترونیة وامن المعلومات. القاهرة: مؤسسة الامة العربیة للنشر.
      7. جیجان‏السماوئلی، احسان علی. (1400). شورای عالی فضای مجازی در ایران و امکان محقق شدن آن در عراق. استاد راهنما سید علی رضا طباطبائی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب
      8. حبیب‏خبط، ابراهیم. (1403). مبنای حقوقی جرایم امنیت اطلاعات بین حقوق ایران و عراق (مطالعه تطبیقی). استاد راهنما: محسن قدیر استاد مشاور: عادل ساریخانی، رساله دکتری تخصصی، رشته جزا و جرم شناسی، قم: جامعه المصطفی العالمیه.
      9. زعال، سعید. (2023). جرائم الإرهاب السیبرانی. مجلة الاندلس للعلوم الإنسانیة، 73(15): 47-74.
      10. سبهان النویصری، حیدر جبر. (1403). نقش هوش مصنوعی در مبارزه با جرایم سایبری در حقوق عراق و ایران. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا، استاد راهنما: حجت اله فتحی. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
      11. عائشه، بن عمور. (2012).  نطاق الجریمة الالکترونیة. جامعة تسلیت، الجزائر، مجلة المعیار، 12(12): 131-156.
      12. عبدالصادق، عادل. (2016). الفضاء الالیکترونی والعلاقات الدولیة: دراسة فی النظریة والتطبیق. القاهرة: المکتبة الاکادیمیة.
      13. علاء تکلیف، حیدر. (1402).  نقش امنیت سایبری در چشم انداز استراتژیک امنیت ملی عراق. استاد راهنما محمد جواد نوروزی، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق، قم: جامعه المصطفی العالمیه.
      14. عیفان الشمری، نجاح ناصر. (1402). جرایم سایبری تأثیرگذار بر جامعه بین‌المللی مقایسه‌ای بین قوانین عراق و ایران. استاد راهنما محمدعلی کفائی فر. پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته حقوق جزا، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
      15. فکری، ایمن عبد الله. (2020). الجرائم المعلوماتیة، دراسة مقارنة، فی التشریعات العربیة والأجنبیة، کلیة الحقوق، جامعة الفیوم.

       

      منابع انگلیسی:

      1. Andress. J. Winterfled. S. (2014). Cyber Warfare: Techniques, Tactics and Tools for Security Practitioner. USA, Elsevier.
      2. Cornish. P. Hughes. R. Livingstone. D. (2009). Cyberspace and the national security of the United Kingdom Chatham House Report. http://www.chathamhouse.org.uk/files/13679_r0309cyberspace.pdf.
      3. JaBae.Y. (2003) Information Technology and The Empowerment of New Actors in International Relations. Journal of International and Area Studies,Volume.10,Number 2
      4. Lee. G. Crespi. N. (2011). the Internet of Things: Challenge for a New Architecture from Problem. Prague. Telecom Institute.