نشریه علمی شهر ایمن

نشریه علمی شهر ایمن

ارزیابی تاب‌آوری کالبدی با استفاده از مدل TOPSIS - AHP با تأکید بر مسکن (نمونه موردی مطالعه شهرستان‌های کشور)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زانیار عبدی 1
امیر اشنویی نوش آبادی 2
الهه مسکینی 3
1 کارشناسی ارشد طراحی شهری؛ دانشگاه تبریز؛ دانشکده عمران گروه معماری و طراحی شهری
2 استادیار گروه جغرافیا؛ دانشگاه لرستان، لرستان، ایران
3 ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری؛ گرایش (برنامه‌ریزی مسکن و بازآفرینی شهری) دانشکده علوم جغرافیایی؛ دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
10.22034/ispdrc.2022.254318
چکیده
تاب‌آوری با توجه به وقوع سوانح طبیعی و یا انسان ساخت در دنیای امروز از مسائل بسیار اساسی است. فرآیند تاب‌آوری مسکن بایستی از توانایی لازم برای پیش‌بینی حوادث و پیشگیری تحمیل تلفات جانی و مالی به شهروندان برخوردار باشد. این پژوهش به لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ روش‌شناسی توصیفی - تحلیلی مبتنی بر رویکرد مطالعات کالبدی سازه‌ای است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی تاب‌آوری کالبدی در برابر سوانح طبیعی و با تأکید بر واحد‌های مسکونی و کیفیت مساکن در برابر سوانح طبیعی است. قلمرو مورد مطالعه همه شهرستان‌های کشور می‌باشد. برای دستیابی به اهداف تحقیق شاخص‌های منتخب کیفیت مصالح و تراکم خانوار در واحد مسکونی استخراج شد؛ و مجموعا 17 شاخص شد. جهت وزندهی به شاخص‌‌ها از مدل ahp و برای ارزیابی و رتبه‌بندی تاب‌آوری کالبدی هریک ازشهرستان‌های کشور با کمک مدل تصمیم‌گیری تاپسیس مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته و برای تحلیل الگوی شاخص‌های تاب‌آوری مسکن از خودهمبستگی فضایی (Moran's) استفاده شده و برای تولید نقشه ازمحیط gis استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد؛ که ضریب خطا کلیه شاخص‌‌ها کوچکتر از 0.1 است. شاخص نسبت واحد‌های مسکونی دارای اسکلت فلزی بیشتر از 300 متر با وزن 0.148 بیشترین وزن را دربین شاخص‌‌ها دارا است. در شهرستان‌های کشور به لحاظ تاب‌آوری در وضعیت متوسط هستند شهرستان‌هایی که در مرکز کشور واقع شده‌اند. تحلیل فضایی تاب‌آوری مسکن به صورت کلی در کشور از الگوی خوشه‌ایی پیروی می‌کند. در وضعیت مطلوب واقع شده‌اند و شهرستان‌هایی که در حاشیه کشور واقع شده‌اند در وضعیت نامطلوب واقع شده‌اند.
کلیدواژه‌ها
تاب‌آوری
تاب‌آوری کالبدی
مسکن
مدل تاپسیس
موران

عنوان مقاله English

Assessment of physical resilience using the TOPSIS-AHP model with an emphasis on housing (a case study of the country's cities)

نویسندگان English

Zanyar Abdi 1
Amir Ashnui Noushabadi 2
elahe Meskini 3
1 Master of Urban Design; Tabriz University; Faculty of Civil Engineering, Department of Architecture and Urban Design
2 Assistant Professor of Geography Department; University of Lorestan, Lorestan, Iran
3 Master of geography and urban planning; Department (Housing Planning and Urban Regeneration) Faculty of Geographical Sciences; kharazmi University, Tehran, Iran
چکیده English

Resilience is one of the most important issues in today's world due to the occurrence of natural or manmade disasters.The housing resilience process must have the necessary ability to predict accidents and
prevent the infliction of life and financial losses on citizens.This research is applied in terms of purpose and
descriptive analytical in terms of methodology based on the approach of body structural studies.
The purpose of the current research is to evaluate physical resilience against natural disasters with an
emphasis on residential units and housing quality against natural disasters.The territory under study is all
the cities of the country.In order to achieve the research objectives, selected indicators of material quality
and household density in the residential unit were extracted; and a total of 17 indicators.In order to weight
the indicators from the AHP model and to evaluate and rank the physical resilience of each of the country's
cities, it was analyzed with the help of the TOPSIS decision making model, and Moran's spatial selfcorrelation was used to analyze the pattern of housing resilience indicators, and the GIS environment was
used to generate the map.has been results show; that the error coefficient of all indicators is smaller than
0.1.The index of the proportion of residential units with a metal frame of more than 300 meters with a
weight of 0.148 has the highest weight among the indices.In the cities of the country, in terms of resilience,
the cities located in the center of the country are in an average condition.The spatial analysis of housing
resilience generally follows a cluster pattern in the country.are located in a favorable situation and the cities
that are on the outskirts of the country are located in an unfavorable situation.

کلیدواژه‌ها English

Resilience
Physical Resilience
Housing
TOPSIS Model
Moran

]1[ ابدلی، یعقوب، رجایی، سید عباس، )13:1(، »تعیین مؤلفههای تابآوری کالبدی در بافت مسکونی شهر بجنورد با
استفاده از خود همبستگی فضایی موران«، فصلنامه علمی و پژوهش و برنامهریزی شهری، سال ،10 شماره پیاپی ،3:
صص -1 .10
]2[ آزادی، محمود، برنامهریزی شهر سالم اسفراین، پایانامه کارشناسی ارشد، دانشگاه یزد1310،
]3[ پوراحمد، احمد؛ ابدالی، یعقوب؛ صادقی، علیرضا و اهلل قلیپور، سارا )13:1(. »سنجش و تحلیل فضایی مؤلفههای تابآوری
کالبدی در بافت مرکزی شهر همدان با استفاده از خودهمبستگی فضایی موران.«، فصلنامه برنامهریزی توسعه کالبدی،
دوره ،9 شماره :: صص -:2 .104
]4[ تقیلو، علی اکبر، مفرح بناب، مجتبی، مجنونی توتاخانه، علی، آفتاب، احمد )13:1(. »تحلیل وضعیت تابآوری
شاخصهای کالبدی مساکن شهر تبریز در برابر حوادث غیرمترقبه«، مجله آمایش جغرافیایی فضا، سال نهم/ شماره
مسلسل سی و سوم، صص-31: .41
]9[ توفیق، فیروز )1312(. »برنامهریزی مسکن«، مجموعه مقاالت آموزشی برنامهریزی مسکن، تهران، سازمان ملی زمین و
مسکن.
]0[ جاللی، تارا. )13:1( بازسازی تابآور پس از زلزله 1312 بم از دیدگاه طراحی شهری. پایانامه کارشناسی ارشد، استاد
راهنما: فالحی، علیرضا. دانشگاه شهید بهشتی، گروه معماری و شهرسازی.
]1[ حیدریان، پیمان، رنگزن، کاظم، ملکی، سعید، تقیزاده، ایوب، عزیزیقالتی، سارا، )13:3(»مکانیابی محل دفن پسماند
شهری با استفاده از مدلهای AHP -FUZZY و TOPSIS -FUZZY در محیط GIS: مطالعه موردی شهر پاکدشت استان
تهران«، مجله بهداشت و توسعه، سال سوم، شماره یک، صص-1: .13
]1[ رضایی، محمدرضا، )13:3(، »ارزیابی تابآوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی(مطالعۀ موردی:
زلزلۀ محله های شهر تهران(«، فصلنامۀ مدیریت بحران، شمارة ،3 صص -21 .31
]:[ روستایی، شهریور، علیزاده، شیوا، )13::(. »تحلیل فضایی کیفیت مسکن در شهر ارومیه با استفاده از روش HOT
SPOT»، نشریه علمی – پژوهشی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال پنجم، شماره 1)سری جدید(، صص -101 .111
]10[ زیاری، کرامت اهلل، پوراحمد، احمد، فرهودی، رحمت اله، معمارزاده، محمدرضا، )13::(، »سنجش و ارزیابی میزان
تابآوری کالبدی مناطق شهری در برابر سوانح )مطالعهی موردی: جزیره کیش(«، پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی
شهری، دوره ،1 شماره ،2 صص -29: .211
]11[ شاهیوندی، احمد، قاسمی، مسعود، راست قلم، نیلوفر )13::( »آیندهنگاری تابآوری مسکن در منطقۀ 1 اصفهان با
استفاده از روش تلفیقی سناریو پردازی و تحلیل اثرات متقاطع«، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، سال هفتم، شمارهی
بیست و دو، صص -131 .193
]12[ صادقی، علیرضا )13:1(. تحلیل فضایی تا بآوری کالبدی بافتهای فرسوده شهری با رویکرد مدیریت بحران )مطالعه
موردی: منطقه 10 شهر تهران(. پایاننامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما احمد پوراحمد. دانشگاه تهران، گروه جغرافیا و
برنامه ریزی شهری
]13[ طواری، مجتبی. سوخکیان، محمدعلی و میرنژاد، سیدعلی )1311( »شناسایی و اولویتبندی عوامل مؤثر بر بهرهوری
نیروی انسانی با استفاده از تکنیکهای MADM مطالعه موردی یکی از شرکتهای تولیدی پوشاک جین در استان یزد«،
نشریه مدیریت صنعتی، دوره اول، شماره ،1 صص -11 .11
]14[ عسگری، علی )13:0(؛ »تحلیلهای آماری فضایی با GIS -Arc »مشخصات نشر سازمان فناوری و ارتباطات شهرداری
تهران چاپ اول چاپ و صحافی آرنگ.
]19[ غالمی، حیدری سورشجانی، سلیمی، برهمن؛ یونس، رسول، زهرا، وحیده )13:1(. »برنامهریزی با رویکرد تا بآوری
شهری.« انتشارات دانشگاه کاشان، چاپ اول، کاشان.
]10[ قاسمی، مریم؛ قرائی، مسعود )1400(. »بررسی تابآوری کالبدی مساکن پیراشهری در برابر مخاطرات طبیعی )مطالعه
موردی: شهرک باهنر مشهد(«، فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، دورهی یازدهم، شمارهی اول، صص -31 .94
]11[ محمدی سرین دیزج، مهدی؛ احدنژاد روشتی، محسن؛ )13:9(. »ارزیابی میزان تابآوری کالبدی شهری در برابر مخاطره
زلزله مورد مطالعه: شهر زنجان«، نشریه تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سال سوم، شماره ،1 صص -103 .114
]11[ مرکز آمار ایران سرشماری نفوس و مسکن
]1:[ ملکی، سعید، امانپور، سعید شجاعیان، علی، رضوی، سیده معصومه، )13::(، »بررسی و سنجش میزان تابآوری در
ابعاد کالبدی و اجتماعی در برابر زلزله )مطالعهی موردی شهر ایذه(«، مجله مطالعات ساختارو کارکرد شهری، سال هفتم،
شماره بیست و دو، صص -11 .111
]20[ نسترن، مهین، ابولحسنی، فرحناز و ملیحه ایزدی، )131:(، »کاربرد تکنیک تاپسیس در تحلیل و اولویتبندی توسعه
پایدار مناطق شهری مطالعه موردی: مناطق شهری، اصفهان«، )جغرافیا و برنامهریزی محیطی(، شماره ،21 صص -:0
.109
]21[ ولیزاده، رضا، داداشپور مقدم، مجید، )13::(، »ارزیابی میزان تابآوری کالبدی شبکه معابر منطقه 1 شهر تبریز در
برابر مخاطرات شهری«، نشریه علمی تخصصی شباک، سال ششم، شماره ،4 صص -201 .21