نشریه علمی شهر ایمن

نشریه علمی شهر ایمن

عوامـل موثـر بر کاهـش خطرپـذیری شبکه‌ راه‌های ارتباطـی در برابر مخاطـرات طبیـعی مطالعه موردی "شبکه راه‌های شـهرستان شمـیرانات استـان تـهران"

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 کارشناس ارشد پژوهشی مدیریت بحران پژوهشکده سوانح طبیعی
2 دانشیار گروه شهرسازی دانشکده معماری و هنر دانشگاه گیلان
چکیده
شبکه‌های ارتباطی بین مناطق و سکونتگاه‌ها در شرایط عادی و شرایط اضطراری از اهمیت زیادی برخوردارند. شبکه راه‌ها امکان گریز از موقعیت‌های خطرناک و تسهیل امداد و کمک‌رسانی به مصدومان، و تامین بستر لازم برای عملیات مختلف نجات و بازسازی در زمان و شرایط اضطراری همچنین تامین و تجدید معیشت، ارتباط فضایی، ارتباط تجاری و فرهنگی و اجتماعی مناطق را بر عهده دارند. هــدف از این تحقیــق یافتن معیارهای موثـر بر خطرپذیری محور راه‌ها در شرایط بروز سوانح طبیعی است. می‌تــوان با شنـاخت معیـارهای آسیـب‌پذیری آنها را به سایر شبکه راه‌ها تعمیم داد و شرایط محیطی را امن برای زندگی و معیشت ساکنان و گردشگری و سفر مسافران با روش سنجش معیارها با یکدیگر به روش AHP با تصاویر گرافیکی در برنامه GIS توصیف نمود. در این پژوهش سعی شده است مولفه‌هایی که بر خطرپذیری راه‌های شهرستان شمیرانات موثر هستند، جمع‌آوری گردند. سپس بر اساس امتیازی که به روش AHP در برنامهGIS به معیارها داده شد، معیارها اولویت‌بندی شده و مسیرهای با احتمال آسیب‌پذیری متفاوت نمایش داده شدند. موضوع تحقیق برقراری ارتباط بین سه مولفه شرایط جغرافیایی و موقعیت فیزیکی شبکه راه و وضعیت کارکردی و اجتماعی با پتانسیل ریسک-پذیری سوانح و مخاطرات طبیعی می‌باشد. با روی‌هم گذاری لایه‌های امتیازبندی شده عناصر طبیعی (شیب مسیر، مجاورت با رودخانه، عرض مسیر)، عناصر کارکردی (گردشگری بودن منطقه) و عناصر اجتماعی (جمعیت استفاده کننده از مسیر، وجود خانه‌های دوم در منطقه و ...) مسیرهایی با کمترین و بیشترین میزان آسیب‌پذیری در برابر وقوع سوانح طبیعی در منطقه مورد بررسی حاصل مشاهده گردید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Factors Influencing the Reduction of Vulnerability in Transportation Networks Against Natural Hazards: A Case Study of the Road Network in Shemiranat County, Tehran Province

نویسندگان English

Fatemeh Eyvazi Soudagar 1
Hassan Ahmadi 2
1 Senior Research Expert in Crisis Management, Natural Disaster Research Institute
2 Associate Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Art, University of Guilan
چکیده English

English Translation (Academic Abstract Style)
Transportation networks connecting regions and settlements play a vital role both under normal conditions and during emergencies. These networks facilitate evacuation from hazardous areas, support rescue and relief operations, and provide the necessary infrastructure for recovery efforts. Additionally, they enable the restoration of livelihoods and maintain spatial, commercial, cultural, and social connectivity across regions.
The aim of this study is to identify the key criteria influencing the vulnerability of road corridors in the event of natural disasters. By understanding these vulnerability factors, the findings can be generalized to other transportation networks, contributing to safer environmental conditions for residents, tourists, and travelers.
The research employs the Analytic Hierarchy Process (AHP) method, integrated with GIS-based graphical analysis, to assess and prioritize the criteria. The study focuses on the road network of Shemiranat County in Tehran Province, collecting relevant components that affect vulnerability. Based on AHP scoring within GIS, the criteria were ranked, and routes with varying levels of vulnerability were visualized. 
The core of the investigation lies in establishing the relationship between three main components:

Geographical and physical conditions of the road network
Functional characteristics of the region
Social attributes of the users

By overlaying weighted layers of natural elements (e.g., slope, proximity to rivers, road width), functional elements (e.g., tourism activity), and social elements (e.g., population density, presence of second homes), the study identifies routes with the highest and lowest vulnerability to natural hazards in the target area.

1 مراجع
[1] امینی ورکی، سعید؛ مدیری مهدی، «شناسایی دیدگاههای حاکم بر آسـیب پـذیری شـهرها در برابـر مخـاطرات محیطـی و
استخراج مؤلفه های تأثیرگذار در آن با استفاده از روش کیو»، دو فصلنامه علمی پژوهشی پدافند غیرعامل، 1393
[2] بهنام سعیدی، چارچوب سندای برای کاهش خطرپذیری سوانح ،2015-203 پژوهشکده سوانح طبیعی، 1394
[3] مهدوی نژاد محمدجواد، جوانرودی کاوان، مقاله «آسیبپذیری ناشی از زلزله در شبکه هـای ارتبـاطی»، دو فصـلنامه علمـی
پژوهشی مدیریت بحران، شماره اول بهار و تابستان، سال 1391
[4] بحرینی. ح، مرکز مطالعات مقابله با سوانح طبیعی ایران، نقش فرم، الگو و اندازه سکونتگاههـا در کـاهش خطـرات ناشـی از
زلزله، 1378
[5] مطوف، جزوه درسی تجارب برنامهریزی شهری دانشکده هنر و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، 1394
[6] گزارشات و نقشه های طرحهای جامع و تفصیلی شهرستان شمیرانات
[7] گزارشها، اطلاعات و نقشه های زیرساختهای حیاتی شهرستان شمیرانات
[8] منابع علمی و گزارشات تخصصی پژوهشکده سوانح طبیعی ایران در حوزه مدیریت بحران
[9] پینکوروسکی، جک؛ درس نامه مدیریت بلایای طبیعی، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، 1392
[10] آیین نامه ایمنی راهها / تأسیسات ایمنی راه، 1384
[11] آیین نامه ایمنی راهها،نشریه 267 شماره ،1 ایمنی راه و حریم، 1384
[12] پروژه امکان سنجی مدیریت بحران شبکه حمل ونقل کشور، پژوهشکده حملونقل، 1384
[13] پینکوروسکی، جک؛ درسنامه مدیریت بلایای طبیعی، سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران، 1392
[14] غروی، بهروز، کتاب استفاده از تجارب موفق ایمنی در جهان کشور سوئد از مجموعه کتابهای ایمنی حمل ونقل، جمعیـت
طرفداران ایمنی راهها، انتشارات کارا، 1394
[15] مطالعات طرح جامع حمل ونقل و تهیه سند مدیریت استراتژیک راههای اسـتان تهـران، وزارت راه و شهرسـازی، اداره کـل
شهرسازی استان تهران، 1391
[16] نظری، عبدالحمید، مقاله «نقش دولت در توسعه شبکه ارتباطی و تأثیر آن در تحول سیستم حمل ونقل روستایی با تأکید بر
روابط شهر و روستا در ایران».
[17] زنگنه، محمد؛ «ارزیابی و تحلیل مخاطرات و راهکارهـای پدافنـد غیرعامـل در شـبکه راههـای اسـتان البـرز بـا اسـتفاده از
روشهای IHWP و SWOT «فصلنامه علمی –پژوهشی اطلاعات جغرافیایی دوره ،25 شماره ،98 تابستان 95
[18] مجمع جهانی راه (پیارک) در ایران، ریسکهای مرتبط با بلایای طبیعی، تغییرات شرایط جوی، رویدادهای ناشی از دخالت شر و تهدیدات امنیتی، مترجم؛ مرتضی اردلان و فاطمه حیدری، وزارت راه و شهرسـازی سـازمان راهـداری و حمـل ونقـل
جادهای، 1395
[19] زبردست، اسفندیار، «کاربرد فرایند سلسله مراتبی در برنامهریزی شـهری و منطقـه ای» مجلـه هنرهـای زیبـا، شـماره ،10
زمستان 1390 صفحه 13
[20] امیرعضدی، طوبی، مقاله «بررسی قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدهای گردشگری در شهرستان شـمیرانات»، پژوهشـگاه
علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1381
[21] ممدوحی، امیر رضا؛ مسعودی محمد مصطفی؛ ماهپور، علیرضا؛ پوریاری، مقصود؛ مقاله «برآورد ظرفیت راه در زمان وقـوع
بحران با استفاده از شبیه سازی گلوگاه ترافیک»، مجله مهندسی حمل ونقل سال چهارم، شماره سوم، 1392
[22] دانایی فرد، حسن. روایی و پایایی در پژوهشهای کیفی مطالعات سازمان و مـدیریت (فصـل هشـتم از کتـاب روش شناسـی
پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع). انتشارات صفار، چاپ دوم، 276 صفحه، 1392
[23] خاکی، غلامرضا، روش تحقیق با رویکردی به پایان نامه نویسی. تهران: انتشارات بازتاب، 1387
[24] دانای یفرد، حسن. الوانی، سید مهدی. آذر، عادل، روش شناسی پژوهش کمی در مدیریت: رویکردی جامع. انتشارات اشراقی.
تهران 1386
[25] مبینی دهکردی، علی؛ مقاله «طرحها و مدلها در روش آمیخته»، فصلنامه راهبرد، سال بیسـتم، شـماره ،60 پـاییز ،1390
ص 234-21